Historia

Dzieje Gminy

Wraz z całą Małopolską w granicach państwa Piastów już pod koniec X wieku, obszar gminy włączony był w większości do kasztelanii krakowskiej. W drugiej połowie XIV w. w wyniku ukształtowania się powiatów (mimo ciągłych zmian ich nazw i granic), większość regionu bocheńskiego znalazła się w granicach powiatu krakowskiego. W połowie wieku XVII nastąpiły dalsze zmiany: prawie cala Bocheńszczyzna należała do powiatu czchowsko - sądeckiego. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1722 r. władze austriackie utworzyły cyrkuł bocheński, obejmujący teren od Tyńca po Dunajec. Reformy administracyjne i sądowe zniosły w r. 1867 podział Galicji na cyrkuły, wprowadzając na ich miejsce 74 powiaty, a wśród nich bocheński. Po wyzwoleniu Polski w roku 1918 wszedł on w skład województwa krakowskiego. Od 1999 r. Gmina Kłaj wchodzi w skład Powiatu Wielickiego.

Odkrycia archeologiczne

Pierwsze ślady ludzkiej działalności na terenie gminy pochodzą z młodszej epoki kamiennej czyli neolitu (ok.4000 - 1700 p.n.e.), kiedy pojawiła się tu ludność rolnicza, prowadząca osiadły tryb życia. W dzisiejszych miejscowościach Łężkowice i Targowisko istniały osady ludności tzw. kultury ceramiki wstęgowej (rytej). W tych samych osadach mamy ślady kultury ceramiki wstęgowej kłutej. Z ok. 2000 r. p.n.e. pochodzą osady ludności tzw. kultury ceramiki promienistej (w Brzeziu, Chełmie i Grodkowicach). W epoce brązu (1700 - 700 p.n.e.) ludność kultury łużyckiej zamieszkiwała Łężkowice. W okresie lateńskim epoki żelaza (ok.400 p.n.e. i początek n.e.) część terenów zamieszkiwali Celtowie; przemawia za tym zarówno nazwa rzeki Raby (według niektórych językoznawców - celtycka), jak też dowody obecności Celtów w Łężkowicach, Szarowie i Targowisku. Z okresu rzymskiego (ok. 400 p.n.e. - początek n.e. ) odnaleziono pewną liczbę monet rzymskich - ślady kontaktów z Cesarstwem Rzymskim (np. monety z Bochni, Łężkowic i Targowiska). Na podstawie odkryć archeologicznych stwierdzić można, że najwcześniej zamieszkałe tereny znajdowały się głównie w dolinie Raby i jej dopływów. Rozwój osadnictwa przypada tu na okres wczesnego średniowiecza, bezpośrednio poprzedzającego czasy naświetlone już przez źródła pisane.

Rozwój osadnictwa do końca XVII wieku

Przed 800 laty teren gminy w większości pokrywała puszcza. Jedynym niezalesionym obszarem były ziemie nad Rabą i stąd też rozpoczęła się akcja osadnicza. Na jej rozwój wpłynęło niewątpliwie położenie na skrzyżowaniu starych szlaków z Krakowa na zachód z drogą na Węgry, jak też występujące tu pokłady soli kamiennej. Akcję osadniczą rozpoczęli władcy polscy już pod koniec XI w. nadając tu pewne dobra benedyktynom tynieckim, których działalności zawdzięczają powstanie, względnie rozwój miejscowości. Okres od poł. XIII do końca XIV w przyniósł największe nasilenie osadnictwa, związanego z tzw. kolonizacją na prawie niemieckim, szczególnie rozwijało się ono za panowania Kazimierza Wielkiego. Do końca XIV w proces osadniczy tego terenu był bardzo zaawansowany. Wiek XV notuje wzrost liczby osad: Brzezie - najprawdopodobniej XII w. pewna wiadomość z 1326 r., Dąbrowa 1330 r., Grodkowice 1379 r., Gruszki 1564 r., Kłaj 1242 r. - las 1262 r. - wieś, Łężkowice 1238 r., Łysokanie 1384 r., Poszyna XVII w., Stanisławice 1397 r., Szarów 1398 r., Targowisko 1198 r.

Stosunki własnościowe

W okresie XVI - XVII w. własność królewska, skupiona w kilku kompleksach, które przetrwały aż do 1772 r., obejmowała 5 starostw niegrodowych m.in. niepołomickie. Dobra duchowne obejmowały posiadłości biskupów krakowskich oraz liczne klasztory m.in. Benedyktynek ze Staniątek, Łężkowic, Bożogrobców Miechowskich, Targowisko i przejściowo Kłaj. Do średnich i drobnych właścicieli w okresie XVI - XVIII w. należy zaliczyć Żeleńskich.

Ruchy społeczne

Imponujący udział chłopów z terenów naszej gminy w walce ze Szwedami w odpowiedzi na uniwersał z dnia 8 stycznia 1656 r. Jana Kazimierza. Zgłosiło się wówczas ok 4 000 ochotników z całego Pogórza do chorągwi pułkownika Gabriela Wojniłłowicza. Rozgromili oni oddziały szwedzkie pod Niepołomicami. W zimie 1656 r. żywiołowe powstanie chłopskie na Pogórzu zmusiło Generała Duglasa do wycofania się z 6-tysięcznym korpusem na północ. Pierwszy rozbiór Polski nastąpił w 1772 r., bocheńskie zagarnęła Austria